Kasteelbibliotheek nog vol geheimen

Tijdens de zeer geslaagde Vriendenmiddag van 30 augustus 2009, waarbij 105 bezoekers aanwezig waren, vormde de lezing van de heer dr. J. Storm van Leeuwen het absolute hoogtepunt. De heer Storm van Leeuwen, deskundig op het gebied van boekbanden en oude bibliotheken, ontvouwde voor een gretig gehoor de wondere wereld van oude gebruiks- en luxebanden in een 18^de eeuwse adelsbibliotheek, zoals het de bibliotheek van Kasteel Amerongen betreft.

Wat een stoffig onderwerp leek, bleek een spannende speurtocht naar de smaken en voorkeuren van voormalige bewoners: hoe kwamen zij aan hun boeken en wat deden zij er mee. Via gedegen onderzoek naar binderij en bestempeling van oude banden kun je op deze vragen antwoord krijgen.

Identificatie binders lastig

Boeken werden namelijk in ongebonden staat gekocht, slechts door een tijdelijk papieren omslagje bijeengehouden. Vervolgens werden deze boeken in opdracht van de eigenaar door een binder ingebonden en de ruggen en soms de platten min of meer rijkelijk versierd met gouden stempels in allerlei patronen teneinde de smaak en de belangrijkheid van de eigenaar uit te stralen.

Hoewel het hier kunststukjes van verfijning betreft, beschouwden de binders zich als eenvoudige ambachtslieden, behorend tot het gilde der boekverkopers. Zij signeerden hun werk zelden. Ook datum en plaats van uitgave van de boeken levert weinig informatie over verwerving op, want boeken lagen soms wel vijftig jaar in voorraad en ze werden ongebonden verhandeld door heel Europa.

Stempels en versieringen

Voor de identificatie van eigenaars van bepaalde boekbanden zijn de gebruikte stempels en versieringen van groot belang. Die werden namelijk met de hand vervaardigd en in verschillende variaties door de stempelsnijder gebruikt. Hieraan kan de hand van de binder en zijn atelier worden herkend. Bekende Nederlandse binders uit de 17^de en 18^de eeuw zijn Albert Magnus, Christiaan Micke en Abraham van der Klos, veelal gevestigd in Den Haag waar ook hun opdrachtgevers resideerden, zoals de familie Van Reede die aan de Kneuterdijk woonde.

Door verschillende banden aan deze ateliers te kunnen toeschrijven, kunnen de boeken aan bepaalde bewoners worden gerelateerd. Sommige boeken werden voorzien van een ex libris of een handtekening, dat vergemakkelijkt natuurlijk de identificatie. Andere boeken zijn bijzondere uitgaven, zoals dissertaties, als presentexemplaar gegeven. Soms werden boeken via veilingen, gebonden en al, verworven.

Bibliotheek met geheimen

Al met al is de bibliotheek van Kasteel Amerongen een interessant onderzoeksgebied, dat nog vele geheimen in zich bewaart. Bijvoorbeeld: wanneer werden de uit de Haagse en Utrechtse stadshuizen afkomstige bibliotheken van de familie Van Reede naar Amerongen overgebracht? Hoe kwam de familie aan de relatief vele Engelse boeken in de collectie? Welke boeken zijn afkomstig van vrouwelijke familieleden? Zo zijn er nog vele vragen die op een antwoord wachten. We hopen de heer Storm van Leeuwen op zijn onderzoekstocht te mogen volgen.